Τζόγος: Δείξε μου τον φίλο σου να σου πω ποιος είσαι

Η ύπαρξη ενός στενού φίλου ή συγγενή με πρόβλημα εθισμού στον τζόγο δεν είναι μια «ουδέτερη» συνθήκη. Σύμφωνα με νέα μακροχρόνια μελέτη, ο τζόγος δεν είναι απλώς ατομική επιλογή, αλλά συμπεριφορά που επηρεάζεται έντονα από το κοινωνικό περιβάλλον και τις σχέσεις εμπιστοσύνης που αναπτύσσουμε στην ενήλικη ζωή.

Όπως αναφέρεται στο PsyPost, η μετάδοση εθιστικών συμπεριφορών μέσα στα κοινωνικά δίκτυα δεν αποτελεί καινούργια ιδέα. Στον αλκοολισμό και στη χρήση ουσιών, η επιστήμη έχει εδώ και χρόνια καταγράψει πώς τα προβλήματα «απλώνονται» από άνθρωπο σε άνθρωπο. Στην περίπτωση του τζόγου, όμως, η έρευνα είχε μέχρι πρόσφατα επικεντρωθεί κυρίως σε παιδιά και εφήβους, εξετάζοντας την επιρροή γονέων ή συνομηλίκων. Το τι συμβαίνει μεταξύ ενηλίκων –και ειδικά μέσα σε στενές φιλίες– παρέμενε σε μεγάλο βαθμό αχαρτογράφητο.

Ο στόχος της έρευνας

Αυτό το κενό προσπάθησε να καλύψει νέα μελέτη που πραγματοποιήθηκε στη Φινλανδία από ερευνητική ομάδα πανεπιστημίων της χώρας, σε συνεργασία με Βρετανούς επιστήμονες. Στόχος τους ήταν να διαπιστώσουν αν η επαφή με άτομα που έχουν πρόβλημα τζόγου στην ενήλικη ζωή αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης αντίστοιχων δυσκολιών. Παράλληλα, διερεύνησαν αν οι ισχυροί δεσμοί με την οικογένεια ή τους φίλους μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά.

Πώς διεξήχθη η μελέτη

Για να απαντήσουν σε αυτά τα ερωτήματα, οι ερευνητές παρακολούθησαν περισσότερους από 1.500 ενήλικες για περίπου τριάμισι χρόνια. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν ερωτηματολόγια ανά έξι μήνες, επιτρέποντας στους επιστήμονες να παρατηρούν αλλαγές στη συμπεριφορά του ίδιου ατόμου με την πάροδο του χρόνου. Έτσι, δεν κατέγραψαν απλώς γενικές τάσεις, αλλά το πώς μεταβάλλεται ο τζόγος όταν αλλάζει το κοινωνικό περιβάλλον κάποιου.

Τα αποτελέσματα ήταν σαφή: όταν ένα άτομο δήλωνε ότι κάποιος στενός συγγενής ή φίλος αντιμετωπίζει πρόβλημα τζόγου, αυξανόταν και η δική του πιθανότητα να εμφανίσει το ίδιο πρόβλημα. Η αλλαγή αυτή δεν ήταν θεωρητική· φαινόταν να συνδέεται χρονικά με τις περιόδους κατά τις οποίες το πρόβλημα υπήρχε στο άμεσο περιβάλλον. Με απλά λόγια, η έκθεση στον προβληματικό τζόγο λειτουργούσε ως καταλύτης.

Η οικογένεια ως προστατευτικός παράγοντας

Ωστόσο, οι ερευνητές εντόπισαν μια κρίσιμη διαφοροποίηση ανάμεσα στην οικογένεια και τους φίλους. Οι στενοί, υποστηρικτικοί οικογενειακοί δεσμοί φάνηκε να μειώνουν τον κίνδυνο. Όταν οι συμμετέχοντες ένιωθαν συναισθηματικά κοντά και υποστηριζόμενοι από την οικογένειά τους, η επίδραση του τζόγου ενός συγγενή ήταν πιο περιορισμένη. Η οικογένεια, φαίνεται, μπορεί να λειτουργήσει ως «δίχτυ ασφαλείας» που απορροφά μέρος της πίεσης.

Το ίδιο όμως δεν ίσχυε για τις φιλίες. Ακόμη και οι στενές, ποιοτικές φιλίες δεν προσέφεραν ανάλογη προστασία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, η ισχυρή σχέση με φίλο που παίζει υπερβολικά αύξανε τον κίνδυνο. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι μέσα στις παρέες ο τζόγος μπορεί να θεωρείται φυσιολογική μορφή διασκέδασης, άρα να ενισχύεται αντί να αποθαρρύνεται. Όταν μια συμπεριφορά γίνεται κοινός κώδικας, δύσκολα αμφισβητείται.

Οι ερευνητές επισημαίνουν επίσης τον ρόλο της απομόνωσης και του κοινωνικού στίγματος. Άτομα που επηρεάζονται από τον εθισμό ενός κοντινού τους ανθρώπου μπορεί να αποσύρονται, νιώθοντας ντροπή ή αδυναμία να μιλήσουν ανοιχτά. Έτσι, οι φίλοι δεν λειτουργούν ως πηγή στήριξης, ενώ η οικογένεια –λόγω εγγύτητας– παραμένει πιο ενεργά εμπλεκόμενη. Το εύρημα αυτό ανατρέπει την ιδέα ότι κάθε ισχυρός κοινωνικός δεσμός είναι εξ ορισμού προστατευτικός.

Συνολικά, η μελέτη υπογραμμίζει ότι ο τζόγος δεν είναι αμιγώς ατομικό ζήτημα. Τα προβλήματα τείνουν να «συσσωρεύονται» μέσα σε οικογένειες και στενούς κύκλους, όπως συμβαίνει και με άλλους εθισμούς. Αυτό έχει πρακτικές συνέπειες: οι παρεμβάσεις που εστιάζουν μόνο στον παίκτη ίσως δεν αρκούν. Προσεγγίσεις που ενισχύουν την οικογενειακή στήριξη και λαμβάνουν υπόψη τους «έμμεσα πληττόμενους» μπορεί να αποδειχθούν πιο αποτελεσματικές στη διακοπή του φαύλου κύκλου.

Η μελέτη δημοσιεύεται στο περιοδικό Journal of Gambling Studies.